Mimar Sinan’ın Isparta’daki İmzası: Firdevs Bey Camii

Isparta’nın merkezinde, Üzüm Pazarı’nın hemen yanında yükselen Firdevs Bey Camii, 16. yüzyıldan bugüne ulaşan önemli Osmanlı eserlerinden biri. Cami, çevresindeki bedesten ve tarihi çarşıyla birlikte Isparta’nın geçmişteki şehir hayatına dair önemli izler taşıyor.

Isparta’nın merkezinde, gün içerisinde insanların alışveriş yapmak, çarşıda dolaşmak ya da günlük işlerini görmek için geçtiği bir bölge var.

Bugün şehrin günlük hayatının doğal bir parçası gibi görünen bu bölgede, Isparta’nın yüzyıllar öncesine uzanan tarihini hatırlatan önemli yapılar bulunuyor.

Bunların başında ise Firdevs Bey Camii geliyor.

Üzüm Pazarı çevresinde bulunan cami, Isparta’nın en eski camileri arasında gösteriliyor. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Isparta Valisi Firdevs Paşa tarafından yaptırılan yapı, kaynaklarda Firdevs Paşa Camii ve Mimar Sinan Camii adlarıyla da geçiyor.

Firdevs Bey Camii ne zaman yapıldı?

Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün verdiği bilgilere göre cami, 1561 yılında Firdevs Paşa tarafından, Mimar Sinan üslubunda yaptırıldı.

Yapının inşa kitabesi bulunmuyor. Buna karşılık camiye ait Hicrî 973, Miladî 1565 tarihli bir vakfiye bulunuyor. Yani caminin yapım tarihi ile vakfiyesinin tarihi aynı değil; 1561 yapım tarihi olarak, 1565 ise mevcut vakfiyenin tarihi olarak karşımıza çıkıyor.

Caminin Mimar Sinan'la ilişkisi konusunda da dikkatli bir ifade kullanmak gerekiyor. Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, yapının Mimar Sinan eserleri arasında yer aldığını ve Tezkiretü'l-Bünyan, Tezkiretü'l-Ebniye ve Tuhfetü'l-Mimarîn gibi kaynaklarda adının geçtiğini belirtiyor.

Bu nedenle yapıyı yalnızca “Mimar Sinan’ın yaptığı cami” şeklinde kesinleştirmek yerine, Mimar Sinan eserleri arasında sayılan ve onun mimari üslubunu taşıyan bir yapı olarak ifade etmek daha doğru.

Caminin mimarisinde neler dikkat çekiyor?

Firdevs Bey Camii, kare planlı ve tek kubbeli bir yapı.

Kuzey tarafında beş kubbeli son cemaat yeri bulunuyor. Minare ise yapının kuzeybatı köşesinde yer alıyor.

Yapının düzgün kesme taştan inşa edildiği belirtiliyor. Cephelerdeki pencere düzeni ve taş işçiliği de yapının 16. yüzyıl Osmanlı mimarisindeki yerini ortaya koyan özellikler arasında.

Caminin mimarisinde dikkat çeken noktalardan biri de gösterişten çok ölçü ve denge duygusunun öne çıkması.

Bugün yapıya bakıldığında da klasik Osmanlı cami mimarisinin temel özellikleri açık biçimde görülebiliyor.

Firdevs Bey Camii yalnız başına düşünülmemeli

Firdevs Bey Camii'nin Isparta tarihi açısından asıl dikkat çekici yönlerinden biri, yapının çevresindeki diğer eserlerle birlikte değerlendirilmesi.

Çünkü Firdevs Paşa döneminde burada yalnızca bir cami yapılmadı.

Caminin giderlerini karşılamak amacıyla 1561 yılında bir bedesten de yaptırıldı. Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Firdevs Bey Bedesteni'nin camiye gelir sağlamak amacıyla yapıldığını belirtiyor.

Cami ile bedesten arasındaki alan ise vakfa gelir sağlayan bir arasta olarak hizmet verdi.

Başka bir ifadeyle, bugünkü Üzüm Pazarı çevresinde yüzyıllar önce yalnızca ibadet edilen bir yapı değil; ibadet, ticaret ve günlük şehir hayatının birbirine bağlandığı bir merkez oluşturulmuştu.

Bedesten ve Üzüm Pazarı aynı hikâyenin parçaları

Bugün Firdevs Bey Camii'ni anlamak için çevresindeki tarihi yapılara da bakmak gerekiyor.

Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre Firdevs Bey Bedesteni, 1561 yılında camiye gelir sağlamak amacıyla yaptırıldı. Bedesten ile cami arasında ise 16 dükkândan oluşan Eski Üzüm Pazarı dükkânları bulunuyordu.

Bu nedenle cami, bedesten ve Üzüm Pazarı birbirinden tamamen ayrı yapılar olarak değil, aynı dönemin şehir ve vakıf düzeninin parçaları olarak değerlendirilebilir.

Bu yapıların bir arada bulunması, Osmanlı şehirlerinde ibadet alanları ile ticari hayatın nasıl iç içe geçtiğini Isparta özelinde görmemizi sağlıyor.

Yüzyıllardır değişen şehir, değişmeyen yapı

Isparta bugün bambaşka bir şehir görünümüne sahip.

Caddeler, iş yerleri, araç trafiği ve modern şehir hayatı tarihi yapıların çevresini değiştirmiş durumda.

Ancak Firdevs Bey Camii'nin bulunduğu bölge hâlâ hareketli.

İnsanlar alışveriş yapmak için Üzüm Pazarı'na geliyor, tarihi dükkânların önünden geçiyor ve caminin yanından günlük hayatlarına devam ediyor.

Belki de yapının en dikkat çekici taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor:

Yaklaşık beş asırlık bir yapı, hâlâ şehrin günlük hayatının tam ortasında yaşamaya devam ediyor.

Isparta’nın merkezindeki tarih

Isparta İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Firdevs Paşa Camii'ni ilin kültür turizmi açısından önemli tarihi değerleri arasında gösteriyor. Aynı listede bedesten, tarihi Isparta evleri, hamamlar ve diğer tarihi camiler de yer alıyor.

Bu açıdan Firdevs Bey Camii, tek başına görülebilecek bir yapıdan daha fazlasını ifade ediyor.

Camiye bakarken aslında 16. yüzyıl Isparta'sının şehir düzenine dair de bir fikir edinmek mümkün.

Bir tarafta ibadet için kullanılan cami, diğer tarafta ticaretin yürütüldüğü bedesten ve dükkânlar...

Bugün aradan yüzyıllar geçmiş olsa da bu yapıların aynı bölgede varlığını sürdürüyor olması, Isparta'nın geçmişiyle bugünü arasında dikkat çekici bir bağ oluşturuyor.

Firdevs Bey Camii'ni görmek isteyenler için

Firdevs Bey Camii, Isparta şehir merkezinde, Üzüm Pazarı çevresinde bulunuyor.

Tarihi yapıyı görmek isteyenler için caminin çevresindeki Firdevs Bey Bedesteni ve Eski Üzüm Pazarı da aynı ziyaret içerisinde değerlendirilebilecek önemli noktalar.

Buraya yalnızca bir camiyi görmek için değil, Isparta'nın Osmanlı dönemindeki şehir dokusunu anlamak için bakmak daha anlamlı.

Çünkü bu bölgede tarih, müzelerde olduğu gibi yalnızca sergilenen bir geçmiş değil.

Çarşının içinde, dükkânların arasında ve şehrin günlük hayatının tam ortasında yaşamaya devam ediyor.

Isparta’nın geçmişine açılan bir kapı

Isparta'nın tarihi yalnızca antik kentlerde, müzelerde veya eski kitaplarda aranmamalı.

Şehrin merkezindeki bazı yapılar, geçmişin bugünkü hayatla nasıl iç içe olduğunu çok daha doğrudan gösteriyor.

Firdevs Bey Camii de bunlardan biri.

1561 yılında başlayan hikâyesi, vakfı, bedesteni, arastası ve çevresindeki tarihi çarşıyla birlikte düşünüldüğünde, bize yalnızca bir caminin geçmişini değil, Isparta'nın yüzyıllar önceki şehir hayatını da anlatıyor.

Bir gün Üzüm Pazarı'ndan geçerken birkaç dakikalığına durup caminin kubbesine, taş duvarlarına ve çevresindeki tarihi yapılara bakmak bile şehrin geçmişine farklı bir gözle bakmak için yeterli olabilir.

Çünkü bazen bir şehrin tarihini anlamak için uzaklara gitmek gerekmez. Isparta'da geçmiş, hâlâ şehrin kalbinde yaşamaya devam ediyor.